poezja-proza.pl

Autor: John Steinbeck

Drogą 66….

Czy ja kiedyś powiedziałam, że z literaturą amerykańską mi nie po drodze? Pewnie tak. Czy to odwołuję? No może nie do końca, ale… Ale ziarno wątpliwości zostało zasiane i zaczyna we mnie rosnąć. Wszystko to za sprawą starej książki z roku 1938 „Grona gniewu” Johna Steinbecka.
Po przeczytaniu jej weszłam do kuchni. Lodówka stała. Otworzyłam ją, było w niej sporo żarcia, takie zapasy dla jednej osoby. Przypomniałam sobie, że jadałam śniadanie, obiad, zaraz będzie kolacja. Pracy nie muszę szukać, bo ZUS regularnie coś tam przysyła. Rodzina uważa mnie co prawda za ubogą krewną, ale co tam, jak coś dają to biorę.
Tymczasem bohaterowie „Gron…” w poszukiwaniu pracy i jedzenia musieli opuścić swój dom i udać się rozklekotaną ciężarówką słynną route 66 w świat, konkretnie do Kalifornii, bo tam miało być dobrze. Dobrze nie jest, od początku dobrze nie jest. Najpierw pod kołami rozpędzonych aut na ikonicznej amerykańskiej trasie ginie pies. Zły znak. A potem jest jeszcze gorzej. Jedyne co naszym bohaterom towarzyszy zawsze to głód i bieda. I tak przez 560 stron powieści. Potem w wydaniu mojej książki jest tylko notka wydawcy – wydanie szóste, 40 000 egzemplarzy, papier klasy V….
To nie ważne, że akcja rozgrywa się w USA, w latach trzydziestych w czasie wielkiego kryzysu. Równie dobrze mogłaby rozgrywać się tu i teraz, bo bieda może dopaść każdego. Wielcy właściciele ziemscy, potężne banki czyli wielkie korporację wyciskające z ludzi resztki ich godności teraz też są. Może nie obok ciebie, ale rozejrzyj się wokół. Może zobaczysz ludzi, którzy przyjeżdżają w poszukiwaniu pracy? To też taki „oklak”, jak obraźliwie nazywano biedotę w Kalifornii? A może po prostu nie widzisz, że na świecie są ludzie głodni i bez dachu nad głową? Bo są.
Powieść Steinbecka bez wątpienia ma wartość uniwersalną. Mówi o ludzkim upodleniu, upadaniu i braku szans na podniesienie się. Ktoś próbuje znaleźć w niej pozytywne wartości. Tak, rzeczywiście jest jedna – jeszcze człowiek nie je człowieka. Ale kto wie… Bohaterów zostawiamy w tragicznym momencie. Dalszego ciągu nie ma…
Do pesymistycznej i rodzącej depresję wymowy utworu przyczynia się też jego kompozycja. Każdy rozdział może stać się osobnym opowiadaniem. Treść akcji poprzedzana jest refleksjami narratora, które są wprowadzeniem, do tego, co zaraz będzie. Refleksje są gorzkie. Czytając nie czekamy zatem na to, co dobrego może ludzi spotkać. Czekamy na kolejny cios od losu, cios niezawiniony przez nich. I to w tym wszystkim jest najtragiczniejsze. Nie ma odpowiedzi na pytanie „Dlaczego?”
„Grona gniewu” zostały sfilmowane w 1940 roku. Oglądałam go dawno temu. Zrobił wrażenie. Myślę, by obejrzeć go po raz kolejny…. Ale jeszcze nie teraz, jeszcze nie dziś… Zbyt wiele bólu jest we mnie po przeczytaniu książki….