{"id":186,"date":"2025-10-16T20:59:13","date_gmt":"2025-10-16T18:59:13","guid":{"rendered":"https:\/\/poezja-proza.pl\/gatunki-literackie\/?p=186"},"modified":"2025-10-16T20:59:15","modified_gmt":"2025-10-16T18:59:15","slug":"funkcja-krytyczno-publicystyczna-w-literaturze","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/poezja-proza.pl\/gatunki-literackie\/2025\/10\/16\/funkcja-krytyczno-publicystyczna-w-literaturze\/","title":{"rendered":"Funkcja krytyczno-publicystyczna w literaturze"},"content":{"rendered":"\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Nazwa funkcji<\/h3>\n\n\n\n<p><strong>Funkcja krytyczno-publicystyczna<\/strong> \u2013 literatura pe\u0142ni\u0105ca rol\u0119 komentarza spo\u0142ecznego, politycznego lub obyczajowego, maj\u0105ca na celu analiz\u0119 i krytyk\u0119 rzeczywisto\u015bci. Autor zwraca uwag\u0119 na problemy spo\u0142eczne, moralne i polityczne oraz stara si\u0119 wp\u0142ywa\u0107 na opini\u0119 czytelnik\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Opis i sens<\/h3>\n\n\n\n<p>Funkcja krytyczno-publicystyczna:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Wskazuje wady spo\u0142eczne i polityczne<\/strong> \u2013 nier\u00f3wno\u015bci, korupcj\u0119, niesprawiedliwo\u015b\u0107, hipokryzj\u0119.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Kszta\u0142tuje opini\u0119 publiczn\u0105<\/strong> \u2013 literatura staje si\u0119 narz\u0119dziem \u015bwiadomo\u015bci spo\u0142ecznej.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Mobilizuje do dzia\u0142ania lub refleksji<\/strong> \u2013 poprzez ukazanie skutk\u00f3w dzia\u0142a\u0144 jednostek lub grup.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>\u0141\u0105czy tw\u00f3rczo\u015b\u0107 literack\u0105 z publicystyk\u0105<\/strong> \u2013 forma literacka uatrakcyjnia przekaz, ale tre\u015b\u0107 ma charakter spo\u0142eczny lub obywatelski.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Epoki literackie i przyk\u0142ady zastosowania<\/h3>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><thead><tr><th>Epoka<\/th><th>Autor<\/th><th>Dzie\u0142o \/ Przyk\u0142ad<\/th><\/tr><\/thead><tbody><tr><td>O\u015bwiecenie<\/td><td>Ignacy Krasicki<\/td><td><em>Myszeida<\/em>, <em>Bajki<\/em> \u2013 satyra obyczajowa, krytyka ludzkich przywar<\/td><\/tr><tr><td>Pozytywizm<\/td><td>Boles\u0142aw Prus<\/td><td><em>Lalka<\/em> \u2013 krytyka spo\u0142eczna, analiza problem\u00f3w miejskich i klasowych<\/td><\/tr><tr><td>M\u0142oda Polska<\/td><td>Stefan \u017beromski<\/td><td><em>Przedwio\u015bnie<\/em>, <em>Ludzie bezdomni<\/em> \u2013 publicystyczna refleksja nad spo\u0142ecze\u0144stwem i moralno\u015bci\u0105<\/td><\/tr><tr><td>XX wiek<\/td><td>George Orwell<\/td><td><em>Rok 1984<\/em>, <em>Folwark zwierz\u0119cy<\/em> \u2013 krytyka system\u00f3w totalitarnych<\/td><\/tr><tr><td>Wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107<\/td><td>Olga Tokarczuk<\/td><td><em>Prawiek i inne czasy<\/em> \u2013 analiza problem\u00f3w spo\u0142ecznych i historycznych przez literatur\u0119<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Charakterystyczne cechy i \u015brodki literackie<\/h3>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Satyra i ironia<\/strong> \u2013 krytyka spo\u0142eczna poprzez wyolbrzymienie wad i absurd\u00f3w.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Narracja z perspektywy spo\u0142ecze\u0144stwa<\/strong> \u2013 ukazanie problem\u00f3w zbiorowo\u015bci, konflikt\u00f3w klasowych, politycznych i obyczajowych.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Reporta\u017c literacki i eseje<\/strong> \u2013 po\u0142\u0105czenie faktu i literackiego opisu dla wi\u0119kszego oddzia\u0142ywania.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Dialogi i monologi krytyczne<\/strong> \u2013 bohaterowie lub narrator komentuj\u0105 wydarzenia i postawy spo\u0142eczne.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Motywy moralne i etyczne<\/strong> \u2013 wskazywanie konsekwencji dzia\u0142a\u0144 jednostek lub instytucji.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Analiza wp\u0142ywu na czytelnika \/ spo\u0142ecze\u0144stwo<\/h3>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Pobudza <strong>\u015bwiadomo\u015b\u0107 spo\u0142eczn\u0105 i obywatelsk\u0105<\/strong>.<\/li>\n\n\n\n<li>Zach\u0119ca do <strong>krytycznego my\u015blenia<\/strong> i w\u0142asnej refleksji nad normami spo\u0142ecznymi.<\/li>\n\n\n\n<li>Literatura staje si\u0119 <strong>narz\u0119dziem komentowania rzeczywisto\u015bci<\/strong>, w niekt\u00f3rych przypadkach inicjuje dyskusj\u0119 publiczn\u0105 i zmiany spo\u0142eczne.<\/li>\n\n\n\n<li>\u0141\u0105czy <strong>walory literackie z funkcj\u0105 edukacyjn\u0105 i moraln\u0105<\/strong>.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Fragmenty \/ cytaty<\/h3>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p>\u201eW\u0142adza lubi, gdy ludzie milcz\u0105. Kto milczy, zgadza si\u0119 na niesprawiedliwo\u015b\u0107.\u201d<br>\u2014 George Orwell, <em>Rok 1984<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p>\u201eCz\u0142owiek rodzi si\u0119 wolny, a wsz\u0119dzie jest w kajdanach \u2013 i trzeba to dostrzec.\u201d<br>\u2014 Stefan \u017beromski, <em>Przedwio\u015bnie<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p>\u201eNajwi\u0119ksz\u0105 s\u0142abo\u015bci\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwa jest oboj\u0119tno\u015b\u0107 wobec prawdy i dobra wsp\u00f3lnego.\u201d<br>\u2014 Ignacy Krasicki, <em>Bajki<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Powi\u0105zania z innymi funkcjami literackimi<\/h3>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Funkcja dydaktyczna<\/strong> \u2013 literatura krytyczno-publicystyczna cz\u0119sto uczy, pokazuj\u0105c konsekwencje z\u0142ych dzia\u0142a\u0144 spo\u0142ecznych.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Funkcja refleksyjna<\/strong> \u2013 pobudza do g\u0142\u0119bszych przemy\u015ble\u0144 nad cz\u0142owiekiem i spo\u0142ecze\u0144stwem.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Funkcja rozrywkowa<\/strong> \u2013 w formie satyry, humoru lub reporta\u017cu literackiego mo\u017ce jednocze\u015bnie bawi\u0107 i krytykowa\u0107.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Zadania \/ pytania dla uczni\u00f3w<\/h3>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\">\n<li>Wska\u017c fragmenty dzie\u0142a, w kt\u00f3rych autor pe\u0142ni funkcj\u0119 krytyczno-publicystyczn\u0105.<\/li>\n\n\n\n<li>Jakie \u015brodki literackie pomagaj\u0105 przekaza\u0107 krytyk\u0119 spo\u0142eczn\u0105?<\/li>\n\n\n\n<li>Por\u00f3wnaj funkcj\u0119 krytyczno-publicystyczn\u0105 w literaturze XIX i XX wieku.<\/li>\n\n\n\n<li>Czy wsp\u00f3\u0142czesne powie\u015bci mog\u0105 pe\u0142ni\u0107 funkcj\u0119 krytyczno-publicystyczn\u0105? Podaj przyk\u0142ady.<\/li>\n\n\n\n<li>Napisz w\u0142asn\u0105 kr\u00f3tk\u0105 analiz\u0119 wybranego dzie\u0142a pod k\u0105tem funkcji krytyczno-publicystycznej.<\/li>\n<\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nazwa funkcji Funkcja krytyczno-publicystyczna \u2013 literatura pe\u0142ni\u0105ca rol\u0119 komentarza spo\u0142ecznego, politycznego lub obyczajowego, maj\u0105ca na celu analiz\u0119 i krytyk\u0119 rzeczywisto\u015bci. Autor zwraca uwag\u0119 na problemy spo\u0142eczne, moralne i polityczne oraz stara si\u0119 wp\u0142ywa\u0107 na opini\u0119&#46;&#46;&#46;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[60],"tags":[],"recenzowane_ksiazki":[],"recenzowani_autorzy":[],"class_list":["post-186","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-funkcja-krytyczno-publicystyczna"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/poezja-proza.pl\/gatunki-literackie\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/186","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/poezja-proza.pl\/gatunki-literackie\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/poezja-proza.pl\/gatunki-literackie\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/poezja-proza.pl\/gatunki-literackie\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/poezja-proza.pl\/gatunki-literackie\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=186"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/poezja-proza.pl\/gatunki-literackie\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/186\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":187,"href":"https:\/\/poezja-proza.pl\/gatunki-literackie\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/186\/revisions\/187"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/poezja-proza.pl\/gatunki-literackie\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=186"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/poezja-proza.pl\/gatunki-literackie\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=186"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/poezja-proza.pl\/gatunki-literackie\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=186"},{"taxonomy":"recenzowane_ksiazki","embeddable":true,"href":"https:\/\/poezja-proza.pl\/gatunki-literackie\/wp-json\/wp\/v2\/recenzowane_ksiazki?post=186"},{"taxonomy":"recenzowani_autorzy","embeddable":true,"href":"https:\/\/poezja-proza.pl\/gatunki-literackie\/wp-json\/wp\/v2\/recenzowani_autorzy?post=186"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}