{"id":123,"date":"2025-10-16T18:35:58","date_gmt":"2025-10-16T16:35:58","guid":{"rendered":"https:\/\/poezja-proza.pl\/gatunki-literackie\/?p=123"},"modified":"2025-10-16T20:23:39","modified_gmt":"2025-10-16T18:23:39","slug":"smierc","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/poezja-proza.pl\/gatunki-literackie\/2025\/10\/16\/smierc\/","title":{"rendered":"Motyw \u015bmierci w literaturze"},"content":{"rendered":"\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Znaczenie i sens filozoficzny<\/h3>\n\n\n\n<p><strong>\u015amier\u0107<\/strong> to jedno z najbardziej uniwersalnych i nieuniknionych do\u015bwiadcze\u0144 cz\u0142owieka, obecne w literaturze od jej zarania. Uosabia <strong>koniec \u017cycia<\/strong>, ale tak\u017ce <strong>przemian\u0119, przej\u015bcie, tajemnic\u0119<\/strong>. W zale\u017cno\u015bci od epoki i \u015bwiatopogl\u0105du bywa rozumiana jako:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>kara<\/strong>, <strong>wyzwolenie<\/strong>, <strong>sprawiedliwo\u015b\u0107 boska<\/strong>,<\/li>\n\n\n\n<li><strong>moment przej\u015bcia do innego \u015bwiata<\/strong>,<\/li>\n\n\n\n<li><strong>pocz\u0105tek nowego istnienia<\/strong>,<\/li>\n\n\n\n<li>albo <strong>nonsens i pustka<\/strong> (w uj\u0119ciu egzystencjalnym).<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>W literaturze \u015bmier\u0107 s\u0142u\u017cy cz\u0119sto do refleksji nad <strong>warto\u015bci\u0105 \u017cycia, mi\u0142o\u015bci, czasu, pami\u0119ci i przemijania<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Wyst\u0119powanie w r\u00f3\u017cnych epokach<\/h3>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Antyk<\/strong> \u2013 \u015bmier\u0107 jako los nieunikniony, cz\u0119sto z r\u0119ki bog\u00f3w lub przeznaczenia (<em>Antygona<\/em>, <em>Iliada<\/em>).<\/li>\n\n\n\n<li><strong>\u015aredniowiecze<\/strong> \u2013 \u015bmier\u0107 w centrum religijnej refleksji: \u201ememento mori\u201d (<em>Rozmowa Mistrza Polikarpa ze \u015amierci\u0105<\/em>).<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Renesans<\/strong> \u2013 pogodzenie z losem, wiara w harmoni\u0119 natury (<em>Tren XIX<\/em> Jana Kochanowskiego).<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Barok<\/strong> \u2013 fascynacja \u015bmierci\u0105, rozk\u0142adem, vanitas (<em>Memento mori<\/em>, <em>Do trupa<\/em> Morsztyna).<\/li>\n\n\n\n<li><strong>O\u015bwiecenie<\/strong> \u2013 \u015bmier\u0107 ukazywana z dystansem, jako naturalny koniec \u017cycia.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Romantyzm<\/strong> \u2013 \u015bmier\u0107 mistyczna, metafizyczna, cz\u0119sto brama do innego wymiaru (<em>Dziady<\/em>, <em>Giaur<\/em>).<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Pozytywizm<\/strong> \u2013 \u015bmier\u0107 jako element walki i po\u015bwi\u0119cenia (<em>Gloria victis<\/em>, <em>Lalka<\/em>).<\/li>\n\n\n\n<li><strong>M\u0142oda Polska<\/strong> \u2013 \u015bmier\u0107 w kontek\u015bcie dekadencji, pesymizmu, przemijania (<em>Kowal<\/em>, <em>Dies irae<\/em> Kasprowicza).<\/li>\n\n\n\n<li><strong>XX wiek i wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107<\/strong> \u2013 \u015bmier\u0107 masowa (wojny, totalitaryzmy), ale te\u017c osobista i intymna (<em>Medaliony<\/em>, <em>Campo di Fiori<\/em> Mi\u0142osza).<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Przyk\u0142ady dzie\u0142 i autor\u00f3w<\/h3>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-table\"><table class=\"has-fixed-layout\"><thead><tr><th>Typ \u015bmierci<\/th><th>Autor<\/th><th>Dzie\u0142o<\/th><\/tr><\/thead><tbody><tr><td>Tragiczna i heroiczna<\/td><td>Sofokles<\/td><td><em>Antygona<\/em><\/td><\/tr><tr><td>Religijna, mistyczna<\/td><td><em>Rozmowa Mistrza Polikarpa ze \u015amierci\u0105<\/em><\/td><td>anonim<\/td><\/tr><tr><td>Osobista, rodzinna<\/td><td>Jan Kochanowski<\/td><td><em>Treny<\/em><\/td><\/tr><tr><td>Zmys\u0142owa, barokowa<\/td><td>Miko\u0142aj S\u0119p Szarzy\u0144ski<\/td><td><em>O kr\u00f3tko\u015bci i niepewno\u015bci \u017cycia<\/em><\/td><\/tr><tr><td>Romantyczna i metafizyczna<\/td><td>Adam Mickiewicz<\/td><td><em>Dziady cz. II i IV<\/em><\/td><\/tr><tr><td>Spo\u0142eczna, po\u015bwi\u0119cenie<\/td><td>Eliza Orzeszkowa<\/td><td><em>Gloria victis<\/em><\/td><\/tr><tr><td>Egzystencjalna<\/td><td>Franz Kafka<\/td><td><em>Proces<\/em><\/td><\/tr><tr><td>Wojenna, masowa<\/td><td>Zofia Na\u0142kowska<\/td><td><em>Medaliony<\/em><\/td><\/tr><tr><td>Refleksyjna i wsp\u00f3\u0142czesna<\/td><td>Czes\u0142aw Mi\u0142osz<\/td><td><em>Campo di Fiori<\/em>, <em>Traktat moralny<\/em><\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Fragmenty \/ cytaty<\/h3>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p>\u201eFraszka cnota! \u2013 powiedzia\u0142 Brutus, kiedy si\u0119 zabi\u0142.\u201d<br>\u2014 <em>Jan Kochanowski, Fraszki<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p>\u201eNic to, ojczyzno! b\u0119dzie z ciebie krwawy trup.\u201d<br>\u2014 <em>Adam Mickiewicz, Konrad Wallenrod<\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<blockquote class=\"wp-block-quote is-layout-flow wp-block-quote-is-layout-flow\">\n<p>\u201eLecz ludzi dobrej woli jest wi\u0119cej<br>I mocno wierz\u0119 w to,<br>\u017be ten \u015bwiat<br>Nie zginie nigdy dzi\u0119ki nim.\u201d<br>\u2014 <em>Czes\u0142aw Niemen, Dziwny jest ten \u015bwiat<\/em> (motyw nadziei wobec \u015bmierci)<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Powi\u0105zane motywy<\/h3>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Mi\u0142o\u015b\u0107<\/strong> \u2013 \u015bmier\u0107 z mi\u0142o\u015bci lub dla mi\u0142o\u015bci (<em>Romeo i Julia<\/em>, <em>Treny<\/em>).<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Przemijanie<\/strong> \u2013 \u017cycie jako droga ku \u015bmierci (<em>Vanitas vanitatum<\/em>).<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Bunt<\/strong> \u2013 sprzeciw wobec losu lub Boga (<em>Nie-Boska komedia<\/em>).<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Ofiara<\/strong> \u2013 \u015bmier\u0107 za ojczyzn\u0119, w imi\u0119 idei (<em>Reduta Ordona<\/em>).<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Samotno\u015b\u0107 i pami\u0119\u0107<\/strong> \u2013 po\u015bmiertna obecno\u015b\u0107 w pami\u0119ci bliskich (<em>Treny<\/em>, <em>Elegie bukowskie<\/em>).<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Zadania \/ pytania dla uczni\u00f3w (opcjonalnie)<\/h3>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\">\n<li>Jak r\u00f3\u017cnie przedstawiano \u015bmier\u0107 w zale\u017cno\u015bci od epoki?<\/li>\n\n\n\n<li>Czym r\u00f3\u017cni si\u0119 \u015bmier\u0107 bohatera romantycznego od pozytywistycznego?<\/li>\n\n\n\n<li>W jakich utworach \u015bmier\u0107 nie jest ko\u0144cem, lecz pocz\u0105tkiem?<\/li>\n\n\n\n<li>Czy wsp\u00f3\u0142czesna literatura oswaja \u015bmier\u0107, czy raczej j\u0105 ukrywa?<\/li>\n\n\n\n<li>Znajd\u017a i om\u00f3w symbolik\u0119 \u015bmierci w wybranym wierszu lub powie\u015bci.<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n<p><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Znaczenie i sens filozoficzny \u015amier\u0107 to jedno z najbardziej uniwersalnych i nieuniknionych do\u015bwiadcze\u0144 cz\u0142owieka, obecne w literaturze od jej zarania. Uosabia koniec \u017cycia, ale tak\u017ce przemian\u0119, przej\u015bcie, tajemnic\u0119. W zale\u017cno\u015bci od epoki i \u015bwiatopogl\u0105du bywa&#46;&#46;&#46;<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[70],"tags":[],"recenzowane_ksiazki":[],"recenzowani_autorzy":[],"class_list":["post-123","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-smierc"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/poezja-proza.pl\/gatunki-literackie\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/123","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/poezja-proza.pl\/gatunki-literackie\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/poezja-proza.pl\/gatunki-literackie\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/poezja-proza.pl\/gatunki-literackie\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/poezja-proza.pl\/gatunki-literackie\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=123"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/poezja-proza.pl\/gatunki-literackie\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/123\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":151,"href":"https:\/\/poezja-proza.pl\/gatunki-literackie\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/123\/revisions\/151"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/poezja-proza.pl\/gatunki-literackie\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=123"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/poezja-proza.pl\/gatunki-literackie\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=123"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/poezja-proza.pl\/gatunki-literackie\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=123"},{"taxonomy":"recenzowane_ksiazki","embeddable":true,"href":"https:\/\/poezja-proza.pl\/gatunki-literackie\/wp-json\/wp\/v2\/recenzowane_ksiazki?post=123"},{"taxonomy":"recenzowani_autorzy","embeddable":true,"href":"https:\/\/poezja-proza.pl\/gatunki-literackie\/wp-json\/wp\/v2\/recenzowani_autorzy?post=123"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}